Wiatr

Wiatr o cechach wstępujących lub zstępujących jest czynnikiem chorobotwórczym YANG. Często atakuje górne partie ciała osłabiając CHI obronne oraz zaburzają otwieranie porów skóry ludzkiej.

Wywołuje objawy: ból głowy, zatkanie nosa, ból i drapanie w gardle, obrzęk twarzy i pocenie się. Wiatr porywisty, gwałtowny i zmienny powoduje bóle wędrujące, nawracające oraz bóle reumatyczne stawów.

Wiatr stały wywołuje sztywność mięśni i ścięgien oraz objawy: drgawki, kurcze, drżenie kończyn, sztywność karku, a czasami porażenie twarzy. Wiatr z towarzyszącymi innymi objawami np. chłodem, wilgocią, suchością czy upałem tworzy zespół czynników chorobotwórczych np. wiatr-chłód, wiatr-wilgoć, wiatr-suchość, wiatr-upał.

Chłód

Chłód jest chorobotwórczym czynnikiem YIN i jest w stanie zniszczyć YANG CHI. Gdy YANG ciała ulega zniszczeniu przez zimno, to zatraca swoją funkcję wzbudzania ciepła ciała i w efekcie powstają następujące objawy: dreszcze, drżenie kończyn, bladość, biegunka z nie strawionymi resztkami pokarmu w stolcu, duże ilości jasnego moczu oraz ospałość. Inwazja chłodu może spowodować zwężenie meridian i kanalików, zwolnienie krążenia CHI i krwi oraz zamknięcie porów skóry.

Letni upał

Choroby wywołane letnim upałem powstają latem przy nadmiernym przegrzaniu słońcem lub długotrwałym przebywaniu w przegrzanym pomieszczeniu bez wentylacji. Letni upał jest czynnikiem chorobotwórczym **YANG**. Niszczy **CHI** i **YIN**, co może wywołać zaburzenia umysłowe. Inwazja letniego upału może powodować pocenie się, pragnienie, krótki oddech, zmęczenie, stężenie moczu, a nieraz gorączkę, nerwowość oraz zaczerwienienie i suchość skóry.

Wilgoć

Pojawienie się wilgoci w ciele daje ociężałość, uczucie rozpierania w głowie, zawroty głowy, ogólne zmęczenie, ból w piersi i na brzuchu, nudności i wymioty, lepkość i ciągłość w ustach. Inwazja wilgoci powoduje choroby skóry w postaci wyprysku, sączącego się ropnia i przewlekłych cuchnących ropni.

Suchość

Żar, ogień i umiarkowany upał są to czynniki YANG, które chociaż są tej samej natury, różnią się intensywnością bodźca. Niszczą one YIN i mogą uszkadzać umysł. Inwazja żaru powoduje zaburzenia krwi, wysysa YIN wątroby i przyczynia się do niedożywienia ścięgien i kanałów. Objawy chorobowe to wysoka gorączka połączona ze śpiączką, delirium, dreszczami i sztywnością karku, krwotok, krwiaki, krwawienie z nosa, wybroczyny skórne, infekcje skórne (np. czyraki, wrzody) oraz zapalenia miejscowe.

Uczucia są odbiciem stanu psychicznego człowieka wywołanego różnymi bodźcami środowiska. Są one fizjologicznym zjawiskiem i w normalnych warunkach nie powodują choroby. Jeżeli jednak emocje są bardzo intensywne, mogą one doprowadzić do powstania choroby. Mogą one spowodować zakłócenie pracy narządów  ZANG-FU  oraz zaburzenie krążenia krwi.

Różne stany emocjonalne grożą różnym narządom, np.:
– złość szkodzi wątrobie,
– przerażenie i krańcowa radość sercu,
– smutek i rozgoryczenie płucom,
– zaduma śledzionie,
– lęk nerkom.

Skrajna radość lub lęk i przerażenie mogą wywołać nerwowość, kołatanie serca, drażliwość, niepokój, a nawet chorobę umysłową. Skrajna złość może spowodować zaburzenie wątroby. Skrajne rozgoryczenie, smutek i zaduma szkodliwie działają na żołądek i śledzionę oraz na ich funkcję transportową i przekształcania, wywołując ból brzucha i wzdęcie po posiłkach.

Zalicza się do nich: nieregularne odżywianie się, przemęczenie, nadmiar lub brak wysiłku umysłowego, urazy ciała, martwą krew i flegmę.

Nieregularne odżywianie się.
Zachłanne spożywanie pokarmów lub przejadanie się może zakłócić funkcję transportu, przekształcania, przyswajania i trawienia śledziony i żołądka oraz wywołać nudności, wymioty, odbijanie się, burczenie w brzuchu lub biegunkę. Nadużywanie alkoholu, skłonność do tłustego mocno przyprawionego pokarmu może zaburzyć funkcję śledziony i żołądka. Długotrwałe niedożywienie może spowodować obniżenie ilości CHI i krwi oraz prowadzić do wyniszczenia, zmęczenia, zawrotów głowy, osłabienia wzroku, kołatania serca lub omdlenia.

Przemęczenie
Nadmiar lub brak wysiłku fizycznego mogą wywołać różne objawy chorobowe. Stare chińskie przysłowie mówi: „biegnąca woda nigdy się nie starzeje”. Wysiłek fizyczny jest niezbędny do życia, ale długotrwałe przemęczenie może doprowadzić do chorób wskutek zniszczenia czynnika przeciwchorobowego. Brak niezbędnego wysiłku obniża odporność organizmu i może spowodować zwolnienie krążenia CHI, ogólną słabość, zmęczenie, otyłość.

Urazy ciała
Nacięcia, postrzały, stłuczenia, zwichnięcia, oparzenia i ukąszenia są przyczyną wielu chorób. Martwa krew i flegma są drugorzędnymi czynnikami chorobotwórczymi, które nigdy nie zostaną usunięte i prowadzą do dalszych zmian chorobowych. Martwa krew i flegma posiadają dwa oblicza: materialne (patologiczne produkty jak skrzepy krwi, plwocina i inne) oraz niematerialne (pojęcie symboliczne jak np. przy epilepsji ze śpiączką i rzężeniem w gardle – jako serce obłożone flegmą).

Martwa krew
Może powodować ból, krwotok, skrzepy, siniaki, wybroczyny, guzy lub zgrubienia.

Flegma
Jest to wilgoć spowodowana zaburzeniem rozprowadzania płynów ustrojowych przy zakłóceniu funkcji płuc, śledziony i nerek. Może gromadzić się w różnych miejscach dając objawy chorobowe, np. w płucach wywołuje kaszel i astmę, a w sercu – śpiączkę i rzężenie w gardle, w meridianach i kanalikach – wykrzywienie ust i zdrętwienie kończyn, w tkance podskórnej przyjmuje formę ruchomych guzków.